Kiedy umowa zlecenie traktowana jest jak umowa o pracę?

Od wielu lat widoczna jest tendencja do zatrudniania pracowników na postawie umów zlecenia oraz umów o dzieło. Często niestety zastępują one umowy o pracę. Dlaczego? Umowa cywilnoprawna to zdecydowanie mniejsze koszty dla pracodawcy, ale równocześnie brak ochrony dla pracownika. Warto wiedzieć, że w przypadku, w którym umowa cywilnoprawna ma charakter umowy o pracy i spełnia warunki takiej umowy wymienione Kodeksie Pracy, pracownik może ubiegać się o stwierdzenie zatrudnienia z tytułu umowy o pracę przed sądem.

Jakich przywilejów nie posiada osoba zatrudniona na umowę cywilnoprawną?

Przede wszystkim osobie takiej nie przysługuje urlop wypoczynkowy oraz świadczenie z tytułu choroby. Oznacza to, że każda nieobecność w pracy i niewykonanie zadania to dla pracownika przestój w zarobkowaniu. Pracownik zatrudniony z tytułu umowy cywilnoprawnej nie otrzymuje również żadnych dodatków za pracę w godzinach nadliczbowych  ani odprawy w przypadku rozwiązania umowy. Współpraca może być rozwiązana z dnia na dzień, bez uprzedniego informowania o tym zamiarze pracownika.

Swoboda kształtowania umów

Oczywiście, strony umowy mogą dowolnie określić charakter umowy, o czym mówi wprost wyrok Sądu Najwyższego (wyrok SN z 7 października 2004 r., II PK 29/04, OSNP 2005/7/97). Swoboda w kształtowaniu stosunków pracowniczych jest bardzo szeroka, jednak umowa cywilnoprawna nie może sprzeciwiać się właściwości stosunku pracy, ustawie oraz zasadom współżycia społecznego. Świadczenie pracy na postawie umowy cywilnoprawnej jest oczywiście możliwe, natomiast warto wiedzieć, że umowa o pracę ma zupełnie inny charakter niż umowa o dzieło czy też umowa zlecenie. Jeżeli umowa cywilnoprawna ma wszystkie cechy umowy o pracę, istnieje możliwość ustalenia stosunku pracy.

Stosunek pracy charakteryzuje się następującymi cechami:

• osobiste świadczenie pracy w sposób ciągły — w przypadku umowy cywilnoprawnej nie ma ciągłości;

• podporządkowanie — pracownik zatrudniony na podstawie umowy cywilnoprawnej nie jest zaszeregowany w hierarchii pracodawcy;

• wykonywanie pracy na rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem — w przypadku umowy cywilnoprawnej to pracownik ponosi ryzyko;

• odpłatny charakter zatrudnienia;

• ciągłość i powtarzalność pracy.

Warto również wiedzieć, że umowa o pracę nie jest umową rezultatu, jak w przypadku umowy o dzieło, lecz starannego działania. W trakcie umowy o pracę pracownik wykonuje swoje czynności wielokrotnie, natomiast w przypadku umowy cywilnoprawnej czynność jest jednorazowa.

Często zdarza się sytuacja, w której mimo podpisania umowy cywilnoprawnej, ma ona charakter umowy o pracy.